هدف:در محیط‌های سازمانی پیچیده و متحول امروزی، «اینرسی سازمانی منابع انسانی» یکی از موانع بنیادین تحول، نوآوری و بهبود عملکرد در بخش عمومی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی جامع پیشایندها و پسایندهای اینرسی سازمانی منابع انسانی در شهرداری‌های اربیل عراق انجام شده است.

روش: این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توسعه‌ای-کیفی است. در گام نخست، پیشایندها و پسایندهای اولیه از طریق مرور نظام‌مند ادبیات استخراج شدند. سپس جهت بومی‌سازی و اعتبارسنجی الگو، با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت منابع انسانی و مدیریت شهری که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده بودند، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق انجام گرفت. داده‌های حاصل با روش تحلیل تم (تحلیل مضمون) کدگذاری و تحلیل شدند.

یافته ها ونتایج:یافته‌های پژوهش به شناسایی و اعتبارسنجی ۱۴ عامل پیشایند و ۲ پیامد (پسایند) کلیدی منجر شد. در میان پیشایندها، عواملی نظیر «ابهام یا تعارض در قوانین و مقررات»، «تمرکزگرایی در تصمیم‌گیری‌های منابع انسانی»، «ضعف رهبری تحول‌گرا»، «بوروکراسی پیچیده و صلب»، «ضعف شایسته‌سالاری»، «فرهنگ سازمانی محافظه‌کار و ضدریسک»، «فقدان نظام مدیریت تغییر ساختاریافته» و «ضعف نظام ارزیابی عملکرد و پاداش»، بیشترین نقش را در شکل‌گیری اینرسی سازمانی داشتند. همچنین، «مداخلات غیرحرفه‌ای و سیاسی در انتصابات و تصمیمات اداری» و نیز «بی‌انگیزگی، فرسودگی و کاهش تعلق سازمانی کارکنان» به عنوان مهم‌ترین پسایندها شناسایی شدند. نتایج نشان می‌دهد اینرسی سازمانی منابع انسانی پدیده‌ای چندبعدی و حاصل تعامل عوامل ساختاری، مدیریتی، فرهنگی و رفتاری است؛ از این‌رو، کاهش آن مستلزم اتخاذ رویکردی سیستمی، اصلاح سازوکارهای منابع انسانی، تقویت شایسته‌سالاری و بسط رهبری تحول‌گرا در شهرداری‌های اربیل است.