صنعت لاستیک ایران

صنعت لاستیک ایران

گذار به اقتصاد چرخشی در صنعت تایر ایران: فرصت‌ها، موانع بازیافت و مدیریت پسماند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد رضا فتحی 1
کورش عابدینی دستگردی 2
1 دانشیار دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، موسسه آموزش عالی الکترونیکی نور طوبی، ایران
10.22034/irm.2026.572794.1340
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی فرصت‌ها و موانع گذار به اقتصاد چرخشی در صنعت تایر ایران انجام شده و به ‌طور ویژه بر بازیافت و مدیریت پسماند لاستیک‌های پایان‌عمر تمرکز دارد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که لاستیک‌های فرسوده در صورت نبود نظام مدیریت کارآمد، می‌توانند به منابع آلودگی محیط‌زیست، اتلاف منابع طبیعی و ایجاد هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی منجر شوند. روش پژوهش کیفی بوده و چارچوب تحلیل بر اساس سیستم‌های ابتکاری انتقادی طراحی شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ خبره منتخب از حوزه‌ های تولید تایر، بازیافت، مدیریت پسماند، بازار و توزیع، نهادهای مرتبط و خبرگان میدانی زنجیره جمع‌آوری شد. پاسخ‌ها بر اساس دوازده سؤال مرزی و در قالب مقایسه وضعیت موجود و وضعیت مطلوب تحلیل گردید و در چهار بُعد انگیزش، کنترل، دانش و مشروعیت دسته‌بندی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در وضعیت موجود، نگاه غالب بیشتر بر کنترل کمی و کوتاه ‌مدت مسئله، مانند افزایش میزان جمع‌آوری و کاهش انباشت لاستیک‌ها، متمرکز است. در مقابل، در وضعیت مطلوب، حفظ ارزش مادی تایر پایان‌عمر، ارتقای کیفیت محصولات بازیافتی، شفافیت، ردیابی جریان مواد، توسعه فناوری‌های نوین و ایجاد بازار پایدار برای محصولات حاصل از بازیافت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. همچنین پراکندگی تصمیم‌گیری، ناپیوستگی منابع و مشوق‌ها، بی‌ثباتی محیط تصمیم‌گیری، کمبود داده‌های یکپارچه، ضعف تضمین کیفیت و محدودیت شفافیت و پاسخگویی از مهم‌ترین عوامل کندکننده گذار به اقتصاد چرخشی محسوب می‌شوند. بر اساس نتایج، مجموعه‌ای از پیشنهادها برای تقویت سیاست‌گذاری، هماهنگی نهادی، بهبود نظام داده، استانداردسازی کیفیت و توسعه بازار محصولات بازیافتی ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها
اقتصاد چرخشی
صنعت تایر ایران
لاستیک‌های پایان‌عمر
بازیافت تایر
مدیریت پسماند
موضوعات
  • ·  Araujo-Morera, J., Verdejo, R., López-Manchado, M., & Santana, H. (2021). Sustainable mobility: The route of tires through the circular economy model. Waste management, 126, 309-322. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2021.03.025
  • ·         Avilés-Palacios, C., & Rodríguez-Olalla, A. (2021). The Sustainability of Waste Management Models in Circular Economies. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su13137105
  • ·         Chapoñan, R., Chomba, J., & Romero, Z. (2024). Utilization of rubber tire waste: A focus on the circular economy. Proceedings of the 4th LACCEI International Multiconference on Entrepreneurship, Innovation and Regional Development (LEIRD 2024): "Creating solutions for a sustainable future: technology-based entrepreneurship". https://doi.org/10.18687/leird2024.1.1.343.
  • ·         Czarna-Juszkiewicz, D., Kunecki, P., Cader, J., & Wdowin, M. (2023). Review in Waste Tire Management Potential Applications in Mitigating Environmental Pollution. Materials, 16. https://doi.org/10.3390/ma16175771
  • ·         D’Adamo, I., Mazzanti, M., Morone, P., & Rosa, P. (2022). Assessing the relation between waste management policies and circular economy goals. Waste management, 154, 27-35. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2022.09.031
  • ·         Dabić-Miletić, S., Simić, V., & Karagoz, S. (2021). End-of-life tire management: a critical review. Environmental Science and Pollution Research International, 28, 68053 - 68070. https://doi.org/10.1007/s11356-021-16263-6
  • ·   Ebrahimi, S., Fathi, M. R. and Shahbazi, M. (2025). Critical Systems Heuristics for Sustainable Management of Iran's Water-Energy-Food Nexus. Journal of Systems Thinking in Practice, 4(2), 82-108. doi: 10.22067/jstinp.2025.91072.1130
  • ·       Etemadi, V., Fathi, M. R., Mahmoudi, S. M. and Khosravi, A. (2026). A Systems Thinking Approach to Energy Sector Stakeholder Engagement: Combining TSI, CSH, and DANP in a Society 5.0 Framework. Journal of Systems Thinking in Practice, 5(1), 126-157. doi: 10.22067/jstinp.2025.95801.1180
  • ·         Fathi, M. R., Mahmoudi, S. M., Khosravi, A. and Etemadi, V. (2025). Analyzing the Boundary Judgments of Stakeholders in the field of Energy with the Approach of Society 5.0: Critical Systems Heuristics in the case of Gas Company. Journal of sustainable Energy Systems, 4(2), 213-231. doi: 10.22059/ses.2025.388245.1111
  • ·         Goevert, D. (2024). The value of different recycling technologies for waste rubber tires in the circular economy A review. Frontiers in Sustainability. https://doi.org/10.3389/frsus.2023.1282805
  • ·         Hassan, M., & Rodrigue, D. (2024). Application of Waste Tire in Construction: A Road towards Sustainability and Circular Economy. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su16093852
  • ·         Knapčíková, L., Tauberová, R., & Marticek, M. (2022). Circular Production Fundamentals of Waste Tyres. CLC 2022 Conference Proeedings. https://doi.org/10.37904/clc.2022.4536
  • ·         Lee, S., Hu, J., & Lim, M. (2020). Maximising the circular economy and sustainability outcomes: An end-of-life tyre recycling outlets selection model. International Journal of Production Economics. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2020.107965
  • ·         Magagula, S., Lebelo, K., Motloung, T., Mokhena, T., & Mochane, M. (2023). Recent advances on waste tires: bibliometric analysis, processes, and waste management approaches. Environmental Science and Pollution Research, 30, 118213-118245. https://doi.org/10.1007/s11356-023-30758-4
  • ·         Mayer, P., Moran, K., Miller, E., Brander, S., Harper, S., García-Jaramillo, M., Carrasco-Navarro, V., Ho, K., Burgess, R., Hampton, L., Granek, E., McCauley, M., McIntyre, J., Kolodziej, E., Hu, X., Williams, A., Beckingham, B., Jackson, M., Sanders-Smith, R., Fender, C., King, G., Bollman, M., Kaushal, S., Cunningham, B., Hutton, S., Lang, J., Goss, H., Siddiqui, S., Sutton, R., Lin, D., & Mendez, M. (2024). Where the rubber meets the road: Emerging environmental impacts of tire wear particles and their chemical cocktails. The Science of the total environment, 927, 171153 - 171153. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.171153
  • ·         Rahmanifar, G., Mohammadi, M., Sherafat, A., Hajiaghaei-Keshteli, M., Fusco, G., & Colombaroni, C. (2023). Heuristic approaches to address vehicle routing problem in the Iot-based waste management system. Expert Syst. Appl., 220, 119708. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2023.119708
  • ·         Rumyantseva, A., Rumyantseva, E., Berezyuk, M., & Plastinina, J. (2020). Waste recycling as an aspect of the transition to a circular economy. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 534. https://doi.org/10.1088/1755-1315/534/1/012002
  • ·         Salmenperä, H., Pitkänen, K., Kautto, P., & Saikku, L. (2021). Critical factors for enhancing the circular economy in waste management. Journal of Cleaner Production, 280, 124339. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124339
  • ·         Sondh, S., Upadhyay, D., Patel, S., & Patel, R. (2024). Strategic approach towards sustainability by promoting circular economy-based municipal solid waste management system- A review. Sustainable Chemistry and Pharmacy. https://doi.org/10.1016/j.scp.2023.101337
  • ·         Wu, Q., Zhang, Q., Chen, X., Song, G., & Xiao, J. (2024). Life cycle assessment of waste tire recycling: Upgraded pyrolytic products for new tire production. Sustainable Production and Consumption. https://doi.org/10.1016/j.spc.2024.02.029
  • ·         Zarei, M., Taghipour, H., & Hassanzadeh, Y. (2018). Survey of quantity and management condition of end-of-life tires in Iran: a case study in Tabriz. Journal of Material Cycles and Waste Management, 20, 1099-1105. https://doi.org/10.1007/s10163-017-0674-5

  • تاریخ دریافت 09 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1405